Meer dan vele historici zo'n tien jaar geleden voorspelden blijft de Tweede Wereldoorlog een referentie in de hedendaagse politiek en in het maatschappelijk leven. Ontegensprekelijk neemt in de culturele herinnering vandaag de jodenvervolging een dominante plaats in. Ook in de politiek, getuige hiervan het nieuwe 'Vlaamse Holocaustmuseum', is de judeocide een ethische ijkpunt geworden van ons democratisch staatsbestel. Dit is evenwel lang niet altijd zo geweest, in feite is dit zelfs een vrij recent fenomeen. Gedurende de decennia na de bevrijding, toen de sociale herinnering van de direct betrokkenen dominant was, bleef de jodenvervolging zo goed als helemaal afwezig. De oorlog werd zo goed als onmiddellijk de inzet van een politieke strijd tussen links en rechts, tussen vrijzinnig en katholiek en wellicht vooral tussen Vlamingen en Franstaligen. De verzetsherinnering was scherp verdeeld (koningskwestie) en de collaboratieherinnering werd een instrument in de electorale strategie van een deel van de CVP. Daardoor werd de collaboratieherinnering uit de marginaliteit gehaald en kwamen Vlaanderen en Franstalig België diametraal tegenover elkaar te staan. Pas in de jaren tachtig, later dan in de ons omringende landen, kwam hierin verandering. De media stortten zich op de oorlogstaboe's, Vlaanderen seculariseerde, de zuilen brokkelden af, de staatshervorming gaf aan de regio's en gemeenschappen steeds meer autonomie en het wetenschappelijk onderzoek van historici en politicologen creëerde de kritische basis voor een nieuwe invulling van de oorlogsgeschiedenis. Maar ook de culturele globalisering speelde een rol en mede hierdoor kwam de betekenis van de ook in België/Vlaanderen grootste groep van slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, met name de joodse groep, volop in schijnwerpers te staan. Het lijkt erop dat met de aanwas van de antidemocratische stromingen in de 21^ste eeuw, de oorlog opnieuw in het centrum staat van het actuele politieke gebeuren. Voor de historici is het belangrijk dat zij steeds opnieuw de kritische spiegel blijven van het politieke gebruik dat nu al meer dan een halve eeuw van de Tweede Wereldoorlog werd gemaakt.

Rudi Van Doorslaer is doctor in de geschiedenis aan de Universiteit Gent. Hij is werkleider bij het SOMA (Studie- en documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij). Tot 2001 was hij onderzoeksdirecteur bij de Studiecommissie Joodse Goederen. Hij publiceerde over de joodse geschiedenis, de geschiedenis van het communisme het verzet en de Tweede Wereldoorlog in het algemeen.