Deze cursusinformatie is bedoeld om de student te ondersteunen bij het verwerken van de leerstof

In een drietal inleidende colleges wordt het begrip poëtica toegelicht en worden de theoretische problemen met betrekking tot het construeren van een poëticageschiedenis geschetst. Daarbij staan we uitvoerig stil bij de zogenaamde verzelfstandiging van het literaire veld in de westerse literatuur en de geboorte van de moderne, naar verluidt autonome schrijver in de moderniteit. Tegen die achtergrond wordt de maatschappelijke legitimatie van literatuur sinds de 17de eeuw ter discussie gesteld. De introductie mondt uit in een korte bespreking van Don De Lillo's roman Mao II (1991) in het licht van de problematische legitimering van literatuur als een autonoom esthetisch object. Vanuit dat perspectief wordt vervolgens in een vijftal hoorcolleges en vier responsiecolleges gereconstrueerd hoe i./ er in het Westen sinds Plato en Aristoteles is gedacht over aard en functie van literatuur, alsook over de retorische procédés die vanuit een specifieke literatuuropvatting het meest geschikt bevonden werden om effect te sorteren, en ii./ hoe die 'grote traditie' in de loop van de negentiende eeuw op losse schroeven is komen te staan. Daarbij wordt uitgegaan van een aan Jacques Derrida's grammatologie ontleend representatiemodel.

Ter voorbereiding van het derde college dienen de studenten op voorhand grondig te lezen: J. Derrida, 'La structure, le signe et le jeu dans le discours des sciences humaines.' In: J. Derrida, L'écriture et la différence, Seuil, Paris. Na het introductiecollege krijgen de studenten deze tekst in het Frans en in Engelse vertaling mee. 

Het overige studiemateriaal wordt ter voorbereiding van de responsiecolleges in afleveringen ter beschikking gesteld via Blackboard.

INHOUDSOPGAVE INFORMATIEMAPJES

0.A. Jacques Derrida: de westerse traditie en het schrift

0.B. Claude Lévi-Strauss: etnografie en romantiek

0.C. De archaïsch-primitieve cultuur...

0.D. ...en hoe de mens zich eruit los heeft gescheurd

0.D.1. irrigatiesystemen

0.D.2. de stad en het primitieve koningschap

0.D.3. het schrift

0.D.3.a. de uitvinding van het schrift

0.D.3.b. de literaire functie van het (geschreven) woord

I. De oudheid

I.A. Proloog -- van Homeros tot Aristofanes

I.A.1. Het epos

I.A.1.a. Wie was Homeros? In wat voor tijd leefde hij?

I.A.1.b. Een eerste genre, een eerste poëtica

I.A.2. De lyriek

I.A.2.a. De monodische lyriek

I.A.2.a.i. Iambische lyriek

I.A.2.a.ii. De elegie

I.A.2.a.iii. Sappho's eigenvermaat

I.A.2.b. Een complexe vorm van koorlyriek: de Pindarische ode

I.A.3. De presocratici

I.A.3.a. Het verlangen naar een vaste zijnsgrond

I.A.3.a.i. De Ionische natuurfilosofen

I.A.3.a.ii. De Eleaten

I.A.3.b. Herakleitus

I.A.4. De sofisten en de radicale democratie in Athene

I.A.4.a. De sofistische pragmatiek

I.A.4.a.i. Het postsocratische imago van de sofistiek

I.A.4.a.ii. Rondtrekkende leraars in de redekunst

I.A.4.a.iii. Redekunst en pragmatiek

I.A.4.b. Sofistische politiek: de Atheense democratie

I.A.5. Het drama in de vijfde eeuw voor Christus

I.A.5.a. De structurele ontwikkeling van de tragedie

I.A.5.a.i. Van dithyrambe naar 'klassieke' tragedie

I.A.5.a.ii. De stadstaat stelt zichzelf ter discussie

I.A.5.a.iii. Sofokles' Antigone: 'nomoi' vs. 'fysis'

I.A.5.a.iv. Een politieke crisis

I.A.5.b. De structurele ontwikkeling van de komedie

I.A.5.b.i. Van Dionysisch ritueel tot politiek-maatschappelijke satire

I.A.5.b.ii. Aristofanes' Wolken: lachen met Socrates

I.B. De vaders van de westerse traditie

I.B.1. Socrates & Plato, vader(s) van het westerse waarheidsdenken

I.B.1.a. Plato's Socrates

I.B.1.b. De Platoonse dialoog

I.B.1.c. De politieke crisis

I.B.1.d. Plato's literatuuropvatting

I.B.1.d.i. Een anti-esthetische theorie

I.B.1.d.ii. Literatuur en de Staat

I.B.2. Aristoteles, vader van de westerse literatuurwetenschap

I.B.2.a. Van 'idee' naar 'essentie'

I.B.2.b. Aristoteles' literatuuropvatting

I.B.3. De Latijnse letterkunde

I.B.3.a. van Plautus via Cicero tot Horatius

I.B.3.a.i. Rome en de Latijnse letterkunde vóór keizer Augustus

I.B.3.a.ii. Literatuur als intelligent vermaak

I.B.3.a.iii. Horatius, Ars poetica

I.B.3.a.iv. Het geval-Ovidius

I.B.3.b. De Zilveren Latiniteit

I.B.3.b.i. Martialis

I.B.3.b.ii. Iuvenalis

I.B.3.b.iii. Petronius

I.B.3.b.iv. Seneca 

I.B.4. De post-Aristotelische filosofie

I.B.4.a. Praktische levensleren

I.B.4.b. Het neo-platonisme

II. De literatuur van de Middeleeuwen

II.A. God, de kerk en de gevestigde macht in Rome

II.A.1. Romeinse keizers en christenen

II.A.2. De kerkvaders

II.A.2.a. Ambrosius

II.A.2.b. Prudentius

II.B. Van mimesis naar allegoresis

II.B.1. De erfenis van Origenes: een christelijk neo-platonisme

II.B.2. Augustinus en Hieronymus

II.B.2.a. Literatuur en retoriek volgens Augustinus

II.B.2.a.i. Confessiones

II.B.2.a.ii. De doctrina christiana

II.B.2.b. Literatuur en retoriek volgens Hieronymus

II.B.3. Van de val van Rome tot het jaar 1000

II.B.3.a. Een literatuur achter kloostermuren

II.B.3.b. Een culturele revolutie: Karel de Grote en daarna

II.B.3.b.i. Het christelijk-feodale systeem

II.B.3.b.ii. Politieke verbrokkeling vs. culturele eenheid en bloei

II.C. Een alomvattende esthetische ideologie

II.C.1. Symbolisch-allegorisch lezen

II.C.1.a. 'God' spreekt op diverse betekenisniveaus

II.C.1.b. Ook in seculiere teksten spreekt 'God'

II.C.1.c. De wereld is één tekst

II.C.1.c.i. De wonderbaarlijke reis van Jan van Mandeville, wetenschapper

II.C.1.c.ii. Het Boek der Natuur

II.C.2. Symbolisch-allegorisch schrijven

II.C.2.a. Ridderepiek

II.C.2.a.i. De voorhoofse ridderroman

II.C.2.a.ii. De hoofse ridderroman

II.C.2.b. Didactisch-wetenschappelijke literatuur

II.C.2.b.i. Bestiaires

II.C.2.b.ii. Herbaria, lapidaria etc.

II.C.2.c. De hoofse liefdeslyriek

II.C.2.d. Het middeleeuws drama

II.D. Ontidealiserende literatuur in de christelijke middeleeuwen

II.D.1. Het profane drama in de vijftiende eeuw

II.D.1.a. Farce

II.D.1.b. Sotternie

II.D.2. Een tegendraadse epiek

II.D.2.a. De boerde of fabliau

II.D.2.b. Voor de goede verstaander: het dierepos

II.E. Le roman de la Rose

II.E.1. De eerste Roman van de Roos

II.E.2. De tweede Roman van de Roos

II.E.3. Een gevoel van gespletenheid: vroeg-kapitalistische 'woeker'

II.F. Dante en de corruptie van het christelijk-feodale systeem

II.F.1. Dantes Vita nuova

II.F.2. De Divina Commedia

II.F.2.a. Nader tot U, o God! (Met dank aan Beatrice)

II.F.2.a.i. De symbolisch-allegorische structuur van de tekst

II.F.2.a.ii. De christelijke recyclage van heidense literatuur

II.F.2.b. Een dubbel gecodeerde tekst: de Commedia als aanklacht

III. Van Renaissance tot moderniteit

III.A. Renaissance

III.A.1. Nieuwe literaire vormen

III.A.1.a. Boccaccio en de raamvertelling

III.A.1.b. Petrarca en het sonnet

III.A.1.b.i. Ontallegorisering en remythologisering

III.A.1.b.ii. Giacomo da Lentini, de 'uitvinder' van het sonnet

III.A.2. Aristoteles herontdekt, verklaard en verbeterd

III.A.2.a. Drie gevallen

III.A.2.a.i. L'Orlando furioso

III.A.2.a.ii. Gerusalemme liberata

III.A.2.a.iii. Il pastor fido

III.A.2.b. Rinascimento -- geen terugkeer naar de oudheid

III.A.2.b.i. Aristoteles vertaalde, verklaard en verbeterd

III.A.2.b.ii. Een esthetica van de identiteit/oppositie

III.A.3. Virtù -- een nieuwe mentaliteit

III.A.3.a. Kennis en macht

III.A.3.a.i. Filosofie in de Renaissance

III.A.3.a.ii. Virtù in de alledaagse praktijk

III.A.3.a.iii. De cultus van het Boek

III.A.3.a.iv. Il principe: politiek overleven in de renaissance

III.A.3.b. Een wankele cultuur

III.A.3.b.i. Pausen, koningen en keizers

III.A.3.b.ii. Reformatie

III.A.3.c. De Renaissance buiten Italië: schone schijn?

III.A.3.c.i. De Grands Rhétoriqueurs

III.A.3.c.ii. Rabelais

III.A.3.c.iii. De Pléiade

III.A.3.c.iv. Renaissance hofcultuur: Frans I

III.A.3.d. De kapotte droom van Karel V

III.B. Barok

III.B.1. De barokkunst als instrument van de contrareformatie

III.B.1.a. Contrareformatie en artistieke (zelf)censuur

III.B.1.b. Een centrifugale, tegelijk 'overladen' en 'lege' kunst

III.B.2. Een 'barokke' crisisliteratuur

III.B.2.a. Een barokke 'anti-lyriek': Góngora

III.B.2.b. Epische anti-vormen

III.B.2.b.i. Het komische heldendicht

III.B.2.b.ii. De picareske roman

III.B.2.b.iii. Don Quichotte

III.B.2.c. Bloederige farcen

III.B.2.c.i. 'A time out of joint'

III.B.2.c.ii. Tragische illusies

III.B.2.c.iii. Een komische illusie

III.C. Classicisme

III.C. 1. Een cultuur van regeldwang en categoriseringsdrift

III.C. 1.a. Het vorstelijk absolutisme

III.C. 1.a.i. Een pyramidaal gestructureerde maatschappij

III.C. 1.a.ii. Staatskapitalisme

III.C. 1.b. Sociale disciplinering, godsdienst en literatuur

III.C.2. De classicistische poëtica

III.C.2.a. Vraisemblance

III.C.2.b. Een perverse vorm van idealisering

III.C.3. De filosofie van het classicisme

III.C.3.a. Descartes en het classicisme

III.C.3.a.i. Een eerste filosofie van het soevereine subject

III.C.3.a.ii. Het 'cogito' en 'de menselijke natuur'

III.C.3.b. L'art poétique

III.C.3.b.i. 'Le bon goût'

III.C.3.b.ii. De roman: een parvenu-genre

III.D. Verlichting

III.D.1. Van passivisme naar activisme

III.D.1.a. Het scepticisme als wegbereider van de Verlichting

III.D.1.a.i. John Locke

III.D.1.a.ii. Berkeley

III.D.1.a.iii. David Hume

III.D.1.b. Het geloof in de verlichte rede

III.D.2. Verlichte rede en literatuur

III.D.2.a. De formeel-realistische roman

III.D.2.a.i. Een onzuiver 'genre'

III.D.2.a.ii. Een dynamisch, autokritisch 'genre'

III.D.2.b. Het burgerlijk drama

III.D.2.b.i. Anti-classicisme

III.D.2.b.ii. 'Gevoel' en 'rede' in Minna van Barnhelm

III.E. Romantiek

III.E.1. De vroege romantiek

III.E.1.a. Twee filosofische wegbereiders

III.E.1.a.i. Rousseaus filosofie van de interioriteit

III.E.1.a.ii. Kant en de esthetische 'weg terug'

III.E.1.b. Herder en de romantische esthetische ideologie

III.E.2. De grote romantiek

III.E.2.a. De triomf van zijne majesteit het Ik

III.E.2.a.i. Het absoluut-soevereine subject als schepper

III.E.2.a.ii. De titanische mens 'verlost' zichzelf

III.E.2.b. Het autonoom scheppende subject in/en de literatuur

III.E.2.b.i. De romantische mythe van het totaalwerk

III.E.2.b.ii. Romantische metaforen

III.E.2.c. De onmogelijkheid van de romantiek

III.E.2.c. [Paul de Man]

III.E.2.c. [De Gothische verbeelding]

III.E.3. Epiloog -- Postromantiek en moderniteit

M.A. Abrams, 'Theories of Poetry.' In: Princeton Encyclopedia of Poetry And Poetics, Princeton UP, Princeton, 1974, p.639-649.

J. den Boeft, F. Brandsma & T. Hoendelaars [eds.], Denken over dichten: dertig eeuwen poëticale reflectie, Amsterdam University Press, Amsterdam, 1994.

P. Bourdieu, Les règles de l'art, Seuil, Paris, 1998.

J. Derrida, De la grammatologie, Minuit, Paris, 1967.

D. DeLillo, Mao II, Viking Penguin, New York, 1991.
L. Dolezel, Occidental Poetics: Tradition and Progress , 1990.

G.J. Dorleijn & K. van Rees [eds.], De productie van literatuur. Het literaire veld in Nederland 1800-2000, Vantilt, Nijmegen, 2006.

D. Duff [ed.], Modern Genre Theory, Longman, Harlow, 2000.

W. Harmon [ed.], Classic Writings on Poetry, Columbia UP, New York - Chichester, 2003.

G.M. Ledbetter , Poetics before Plato: Interpretation and Authority in Early Greek Theories of Poetry,
V.B. Leitch [ed.], The Norton Anthology Of Theory And Criticism, W.W. Norton & Co, xxx, 2001.

G.S. Morson, 'Contingency and Poetics.' In: Philosophy and Literature, XXII (1998), 2, p.286-308.

S.J. Schmidt, Die Selbstorganisation des Sozialsystems Literatur im 18. Jahrhundert, Suhrkamp, Frankfurt am Main, 1989.

Kris Humbeeck

bezoekadres: Lange Winkelstraat 40 (vlakbij Ossenmarkt), 1ste verdieping, L.P. Boon-documentatiecentrum

telefoon: 0032-3-2655224