Wie als afgestudeerde master trek heeft in een wetenschappelijke carrière, of als start van de loopbaan wil proeven van wetenschappelijk onderzoek, treedt als junior onderzoekers best een onderzoekstraject in. Uitgebreide informatie over doctoreren aan de Universiteit Antwerpen kan je hier terugvinden

Wetenschappelijk onderzoek is één van de drie kerntaken van de universiteit – naast academisch onderwijs en wetenschappelijke en maatschappelijke dienstverlening – en heeft een dubbel primair doel: het onderbouwt het academisch onderwijs, en het verlegt de kennisgrenzen van een wetenschapsdomein.
Het fundamenteel onderzoek is vrij en ongebonden, mikt op de lange termijn horizon en teert op de nieuwsgierigheid van de vorser. Het voedt het geheel van de kennisketen tot de maatschappelijke en economische valorisatie ervan en is op die wijze bron van de economische innovatie en de maatschappelijke welvaart.

Naast het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, wat een verdieping geeft van de inzichten in een bepaald wetenschapsdomein, wordt van de doctorandi ook verwacht dat ze de door de "Antwerp Doctoral School" georganiseerde doctoraatsopleiding volgen. Deze beoogt om op een relatief vrije wijze een aantal bijkomende vaardigheden te verwerven, die een extra troef geven door de vorming die aldus ook in de breedte wordt versterkt gedurende het doctoraal traject.

Een vorser die start met het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, start immers meestal ook met de voorbereiding van een doctoraal proefschrift. Het behalen ervan levert het hoogste academische diploma en staaft dat men bekwaam is zelfstandig onderzoek uit te voeren en dat men, meestal op basis van wetenschappelijke artikels, een bijdrage aan een kennisdomein heeft geleverd. Waar het behalen van het doctoraat vroeger werd beschouwd als het begin van een academische loopbaan, vindt thans het grootste gedeelte van de gepromoveerde doctores buiten de academische wereld een loopbaan. De kenniseconomie die vandaag in Europa heerst heeft trouwens grote behoefte aan hoog opgeleide werknemers, zodat doctoreren een goede investering bij de start van een loopbaan blijft, ook al verloopt deze buiten de kennisinstellingen. Meer informatie over doctoreren in Vlaanderen kan je hier terugvinden. De voorwaarden tot het behalen van een doctoraat aan de Universiteit Antwerpen zijn opgenomen in het doctoraatsreglement.

Van groot belang bij het starten van het doctoraat is de keuze van een geschikte promotor, die normaal ook leiding geeft aan een (deel van) een onderzoeksgroep. Gedurende een zekere periode zal de doctorandus onder leiding van de promotor (doorgaans een lid van het ZAP) immers nauw samenwerken in de onderzoeksgroep, en een goede onderlinge verhouding is een sterke steun voor een geslaagd traject. Vaak vormt de geslaagde masterproef een goede basis voor verdere samenwerking. Elders op de webstek kan je ook de domeinen waarop andere onderzoeksgroepen actief zijn raadplegen. De promotor speelt doorgaans ook een bepalende rol in de aanvankelijk keuze van het onderwerp van het doctoraal onderzoek.

Doctoreren doe je niet alleen. Op dit moment telt de Universiteit Antwerpen ruim 1.100 geregistreerde doctorandi, en in het afgelopen academiejaar werden bijna 140 doctoraatsproefschriften succesvol verdedigd. Doctoreren is ook niet vanzelfsprekend. Uit vergelijkende studies op Vlaams niveau blijkt dat slechts een kleine 40% van de juniors die een doctoraatstraject starten dit ook succesvol met een doctoraat kunnen afronden. Het vergt ook wat tijd. Hoewel de wettelijk bepaalde minimale duur op twee jaar, vergt voor de meeste doctorandi het bereiken van het doctoraat iets meer dan 5 jaar. Zowel de slaagkans als de duur zijn afhankelijk van een aantal factoren, als graad van afstuderen, positie als doctorandus, discipline, geslacht, duur en mate van voltijdsheid van een betrekking…. (zie ook de VRWB studie "Doctoreren aan Vlaamse universiteiten". Vrij vanzelfsprekend zoeken doctorandi ook een verloning voor hun werk gedurende het doctoraal traject, hoewel doctoreren eigenlijk een mix is van voortgezette studie en arbeid. Verschillende mogelijkheden om een wedde of beurs te verkrijgen gedurende te doctoraat bestaan. Het zou ons te ver leiden deze hier te bespreken, maar er zijn drie grote groepen:

• mandaat als assistent op de universiteit: men wordt personeelslid van de universiteit, ingeschakeld in het onderwijs, en behoudt daarnaast de helft van de tijd vrij voor eigen wetenschappelijk onderzoek. Ongeveer 200 mandaten beschikbaar op UA die regelmatig vrij komen;
• persoonlijke beurs als onderzoeker: op basis van een onderzoeksvoorstel en een studiecurriculum, verwerft men een beurs op eigen naam om gedurende vier jaar voltijds onderzoek uit te voeren; twee grootste kanalen zijn een aspirant FWO en een beurs strategisch onderzoek bij het IWT. Toewijzing na open competitieve oproep in Vlaanderen, éénmaal per jaar. Er worden jaarlijks ongeveer 225 mandaten van aspirant en 200 van een beurs bij het IWT toegewezen. Statistisch zijn deze kanalen het meest succesvol bij het voorbereiden van een doctoraat;
• projectmedewerker: vele professoren (promotoren) voeren in opdracht van derden projecten van wetenschappelijk onderzoek uit waarop onderzoekers tewerk kunnen gesteld worden. Afhankelijk van de aard en de duur van het project zijn deze tevens in meerdere of mindere mate geschikt als drager van wetenschappelijk onderzoek dat voor de betrokken vorser tot een doctoraat kan leiden. Aan de UA zijn momenteel ongeveer 650 vorsers op projecten actief.

In nagenoeg al deze gevallen kan een aanstelling de vorm van een beurs (onderzoeksbeurs aan doctorandus) of van een arbeidsovereenkomst of statutaire aanstelling hebben (werknemer).

Meer informatie over de mogelijkheid tot financiering van een doctoraal traject vindt men hier.