|
 Hendrik Opdebeeck is professor of philosophy and ethics at the University of Antwerp where he is affiliated with the Centre for Ethics. He studied philosophy and economics at the Universities of Leuven and Ghent where he obtained his doctorate (Ph D) with a dissertation on the polyparadigmatic discourse in economics (1985). Title in dutch: “Het polyparadigmatisch denken als aanpak van de probleemgeoriënteeerde grondslagencrisis binnen de economische wetenschap”. He is a former Doctoral Fellow of the FWO-Flanders, National Scientific Fund of Belgium (Flanders), at the Ghent University, 1978 -1982.At the University of Antwerp Hendrik Opdebeeck is in charge of several BA/MA courses like An Introduction in Philosophy (Faculty of Economics and Faculty of Sociology), Philosophy of EconomicsReligion, Ethics and Society and Philosophy of Technology (Faculty of Philosophy).Hendrik Opdebeeck’s research interest is focused on the cultural-philosophical backgrounds and effects of globalisation and technology. His expertisein the application of the ethical theories of personalistic authors as P.Ricoeur, J.Maritain and E.Schumacher is illustrated through his publications. As president of the SPES forum (http://www.eurospes.be) Opdebeeck intensively stimulates the articulation of a European network for meaningfulness in economics and society. Since years he is active in research, workshops and conferences of the network. International contacts at the seventh Ethicomp International Conference on the Social and Ethical Impacts of Information and Communication Technologies, organised by the University of the Aegean, Syros, Greece, April 14-16, 2004 resulted in different academic contacts and publication projects. An invitation to present a paper “The phenomenon of boredom in labour and consumption” at the International Conference The Call to Justice in Vatican City, March 16-18, 2005, organized by the John A. Ryan Institute, Minnesota, resulted in publications on the legacy of Jacques Maritain's Humanisme integral and on Benedictus' XVI encyclical Caritas in Veritate.In collaboration with the UCSIA and the Europe SPES forum, Hendrik Opdebeeck launched the project The economics of frugalityfrom 01/02/2006 till 30/04/2006. Contacts with colleagues like Prakash Sethi and Henri-Claude de Bettignies at the 2nd International Conference Globalization and the Good Corporation, Newman Vertical Campus, Baruch College, New York, June 26-28, 2007, resulted in further projects for publications on globalisation and ethics. Since 2008 Opdebeeck is general editor of the P.I.E.Peter Lang Philosophy&Politics series (Bern/New York/Oxford). International collaboration with theThird Biennial of the China-Europa Forum:Converse to converge: Forging a common vision between Europe and China, Hongkong, from July 8th to 11th, 2010, resulted in an academic exchange and scientific research cooperation agreement between the Xiamen University of the People’s Republic of China and the University of Antwerp on July the 7th of 2011. Since 2010 Hendrik Opdebeeck is also co-organizer of the Ethics & Responsibility Program of the Fondation Charles Léopold Mayer pour le Progrès de l’Homme (Paris) Towards Cultures of Responsibility and a Universal Declaration of Human Responsibilities.
Reactions on this blog are welcome:
hendrik.opdebeeck@ua.ac.be
_____________________________________________________________________________________________________________________
Journal of Global Responsibility
Responsibility in a globalised environment: a charter of human responsibilities
Responsibility in a globalised environment: a charter of human responsibilities
ISSN: 2041-2568
Subject Area: Business Ethics and Law
Content: Latest Issue |
Latest Issue RSS
| Previous Issues
Options: To add Favourites and Table of Contents Alerts please take a Emerald profile
|
Title:
|
Responsibility in a globalised environment: a charter of human responsibilities
|
|
Author(s):
|
Hendrik Opdebeeck
, (Department of Philosophy (Centre for Ethics), University of Antwerp, Anwerp, Belgium)
|
|
Citation:
|
Hendrik Opdebeeck, (2012) "Responsibility in a globalised environment: a charter of human responsibilities", Journal of Global Responsibility, Vol. 3 Iss: 1, pp.111 - 120
|
|
Keywords:
|
Charter
,
Democracy
,
Ethics
,
Global responsibility
,
Globalization
,
Institutions
,
Justice
,
Market economy
,
Participation
,
Responsibility
|
|
Article type:
|
Conceptual paper
|
|
DOI:
|
10.1108/20412561211219319
(Permanent URL)
|
|
Publisher:
|
Emerald Group Publishing Limited
|
|
Abstract:
|
Purpose
– The purpose of this paper is to explore how one can prevent the flaws or dark sides of the globalisation process from leading to ever-greater decay of responsibility. By decay of responsibility, is meant the threat that globalisation poses to what is referred to by philosophers such as David Harvey, John McMurtry and Paul Ricoeur, as the longing for being and solidarity with the other(s).
Design/methodology/approach
– To put a stop to the decay of responsibility, the urgency of a broader ethical dimension in globalisation is more apparent than ever before. The threat the globalisation process poses to the longing for being and solidarity with the other(s), increasingly necessitates an appropriate responsible global institution.
Findings
– Of central importance are the principles of merit and need as possible basis of a responsible institution. The intrinsic logic of the merit principle incorporated in the growth process of globalisation, induces a series of impermissible side effects. Therefore, the traditional correction of democracy giving priority to the principle of need instead of merit, no longer appears to counteract the market economy to be able to provide guarantees for a responsible globalisation process.
Research limitations/implications
– Politics needs to assure the survival of the social community, all the more so if its future is under considerable threat. The acceptance of responsibility implies also the care for the most fragile.
Practical implications
– The paper explains the need of an ethics of responsibility that transcends the excessive ego-centric globalised society. Therefore, participatory or responsible justice is considered to be of the utmost importance. Participation should be broadly interpreted and include policy makers, environmentalists, scientists, economists, lawyers, ethicists, consumers, farmers and other representatives of civil society.
Originality/value
– The present worldwide economic, social and ecological crises have created fertile ground for claiming the need for an internationally recognized charter setting out human responsibilities. The concept of a Charter of Human Responsibilities can be an original elaboration of the concern with institutionalising responsibility.
_____________________________________________________________________________________________________________________
toegestuurd op 7 december 2012 naar de redactie OPINIE & ANALYSE
Waarom het om een systeemcrisis gaat
Ondermeer in Bern, Parijs, Bologna,
Pennsylvania
en Antwerpen gingen de voorbije week colloquia door over de erfenis van de cultuurfilosoof Ivan Illich (1926-2002) voor de huidige maatschappijcrisis. Ook Klara besteedt er op zaterdag 8/12 haar Trio praatprogramma aan met als gasten Geert Noels en Hans Achterhuis. Ivan Illich stierf net 10 jaar geleden na een jaren durende ziekte waarvoor hij zich niet wou laten behandelen omwille van het risico op ernstige complicaties.
Centraal in Illich’s oeuvre staat de opnieuw actuele vraag of we niet zozeer alleen te maken hebben met een crisis in ons maatschappelijk systeem dan wel met een crisis van ons maatschappelijk systeem.
In Deschooling Society gaat Illich er van uit dat z
olang wij ons niet bewust zijn van het ritueel waarvan de school gebruik maakt om .de steeds meer verbruikende consument als steunpilaar van de economie te kweken, wij onze economische orde niet kunnen omturnen. Niet voor niets lazen we onlangs nog de kop: “Heeft het bedrijfsleven wel belang bij een onderwijshervorming?”. Voor Illich is het duidelijk dat instellingen, afgezien van wie ze in handen heeft niet neutraal zijn. Onder instellingen verstaat Illich dus instituten zoals het onderwijs, de gezondheidszorg en de economie maar even goed de technologie. Belangrijk is voor hem het onderscheid tussen een maatschappij waarin autonoom of conviviaal leven bevorderd wordt, en een maatschappij waarin dit door die maatschappij van buiten uit, heteronoom wordt gemanipuleerd.
Dat het Illich om iets veel fundamentelers te doen is dan om louter te wijzen op het negatief effect van bijvoorbeeld de milieucrisis, maakt hij van meet af aan duidelijk. Al het gejammer zoals bijvoorbeeld omtrent de mislukte Doha milieuconferentie, riskeert alleen te dienen om de absolute contradictie tussen een zinvolle rechtvaardige samenleving en een eenzijdige gerichtheid op economische groei te versluieren. ‘Waar het op aankomt is, de drempel te bepalen waarboven energieverbruik en de technische structuur van de productiemiddelen elke zinvolle sociale structuur te gronde richt en om het even welke samenleving, een arme of een rijke, een kapitalistische of een socialistische, zowel technisch en economisch als sociaal en psychisch ontwricht en verlamt'.
Er ontstaat volgens Illich een vicieuze cirkel tussen ons systeem en de mythen die het voortbrengt en die het dragen. De voornaamste daarvan is de hybris, de overmoed, die de mens doet geloven in het 'altijd meer' of ‘nooit genoeg’. Illich illustreert een en ander heel concreet vanuit de geschiedenis van pijn, ziekte en dood. Lange tijd is de mensheid tegen pijn, ziekte en dood opgewassen geweest door er een zin aan te geven in haar mythen, godsdienst en cultuur. Onze cultuur wordt gedreven door de mythe van de hybris. Als de expansie van een commerciële (gezondheids-)zorgsector, wanneer ze bepaalde drempels overschrijdt, de structurele gezondheid van een samenleving aantast, dan gebeurt dat omdat ze gedragen wordt door een mythe die ze tegelijk in stand houdt. Het betreft hier de mythe die zegt dat het volledig uit de wereld helpen van pijn, handicap en lijden en het eindeloos uitstellen en overwinnen van de dood, wenselijke doelstellingen zijn, die dank zij de eindeloze ontwikkeling van het medisch bedrijf wel eens te realiseren zullen zijn. Echter, aan hetgeen je uit alle macht uit de wereld wil helpen, kun je geen zin meer geven. De medicalisering van lijden, ziekte en dood vormt aldus de meest verregaande onteigening, de zinberoving namelijk van de maatschappelijke gezondheid. Tegenover de mythe van de hybris ziet Illich de mythe van Nemesis, de wraakgodin, opduiken. Zij laat de mens die in overmoed de fatale drempel overschrijdt, voortleven maar nu echter zonder zin. We overleven zoals Prometheus, aan de rots gekluisterd, wiens lever dagelijks weggevreten wordt door de gieren en dagelijks door de dokters van het godenrijk weer wordt hersteld om telkens weer te worden weggevreten.
Daarom zet Illich ons aan om
over maatschappelijke regelingen, sociale en economische ordeningen en de verandering ervan, totaal anders te denken dan wij gewoon zijn. Er zijn instellingen, werktuigen en diensten waar niemand nog macht over heeft en dan is verandering van beheer helemaal geen revolutie meer. Volgend citaat uit Conviviality is dan ook razend actueel: ‘Zolang men de Ford-trust veroordeelt alleen maar omdat hij meneer Ford rijk maakt, wordt de illusie versterkt dat de auto's van meneer Ford de gemeenschap rijk kunnen maken. De managers van nu vormen een nieuwe klasse. Zij hebben de macht. Maar het dient nergens toe, ze af te slachten, vooral niet als dat erop neerkomt dat ze alleen maar vervangen worden. Er is maar één manier om ze te liquideren: de machinerie breken die ze nodig maakt. Een soort sterft uit als ze haar bestaansreden verliest'.
Fundamenteler nog dan de vraag naar de praktische realisatie van Illich’s meer conviviale maatschappij is de vraag hoe het besef van convivialiteit tot stand kan komen. Wie weet nog wat conviviaal is? Hoe komt het dat deze vraag steeds meer verdampt? En hoe komt men toch telkens opnieuw uit op deze vraag?
Zou, niet in het minst in het licht van de huidige zelfmoordmalaise, de onderwijshervorming hier niet beter oor naar hebben? Zonder meer besef van convivialiteit in het onderwijs maar zeker ook in de opvoeding, is er geen motivatie om bij het impact van ons technologisch-economisch systeem stil te staan. Illich hooptdat op het moment van de crisis er genoeg mensen zullen zijn die zich duidelijk bewust zijn van de oorzaken ervan, om een gemeenschap te vormen die er op voorbereid is om de mogelijkheidsvoorwaarden van een post-industriële samenleving te scheppen: 'Dichters en narren zijn altijd in verzet gekomen waar creatief denken door dogma's werd onderdrukt. Zij doen zekerheden wegsmelten, verdrijven angst, doen opstaan uit verlamming. Profeten ontmaskeren dogma's en bijgeloof en mobiliseren mensen om hun ogen en hun verstand te gebruiken. '
Professor Hendrik Opdebeeck (Universiteit Antwerpen) doceert techniekfilosofie en is samen met Ludo Abicht auteur van het boek Zin en Inzicht.
|
________________________________________________________________________________________________________
Trio Za 08 december 2012
Welk licht laat het gedachtegoed van de betreurde cultuurfilosoof Ivan Illich schijnen op de systeemcrisis van vandaag? Met de Nederlandse Denker des Vaderlands, Hans Achterhuis en de meest geciteerde economist van Vlaanderen, Geert Noels.
Met zijn cultuurkritieken als 'Deschooling Society' en 'Medical Nemesis' en 'Tools for Convivialty' inspireerde de nu 10 jaar geleden overleden en wereldwijd herdachte dwarsdenker, ex-priester en filosoof Ivan Illich, de nieuwe sociale bewegingen van de jaren 1970, die zich bundelden in de groene beweging. Die beweging is enerzijds als halfzacht weggezet, en anderzijds gerecupereerd door de nieuwe groene technologische credo's. Voor Illich een voorbeeld van hoe de instituten en technologieën die de mensen aanvankelijk te hunnen bate ontwerpen, hen al snel tot instrumenten maakt. Het transportsysteem maakt van de mens een eeuwige passagier, de medische wetenschap maakt de mens voorwerp van levenslange diagnose, de school masseert de systemen er bij de leerling in, zodat die er niet meer buiten kan denken.
Op een symposium aan de UA, ingericht door Hendrik Opdebeeck van het
Centrum voor Ethiek, vroeg Werner Trio vorige week aan filosoof Hans Achterhuis ('De Utopie van de Vrije Markt') en econoom, vermogensbeheerder en bestsellend publicist Geert Noels ('Econoshock') hoe relevant het denken van Illich nog is voor onze tijd.
Rio+20 versus Times Square
opinie 25 juni p. 24
Blijkbaar verander je in je leven maar van koers als het (bijna) te laat is.
Dat stemt HENDRIK OPDEBEECK toch wat optimistisch voor onze planeet.
Wanneer je hoort over de ontgoocheling omtrent het Rio+20 slotakkoord, terwijl het voor onze planeet en de meest kwetsbare mens in het Zuiden al vijf voor (na) twaalf is, dan komt de actualiteit van het wetenschappelijk onderzoek over mindfulness weer naar boven. Een sterkere metafoor dan de massa mensen op Times Square die, terwijl de eerste Rio-conclusies op de straatbeeldschermen verschenen, aan het mediteren ging, kan je hiervoor niet bedenken.
Blijkbaar verander je maar radicaal van koers wanneer je aan je grenzen komt of ze al overschreden hebt. Niet voor niets dat jongeren met zelfmoordgedachten naast managers en werknemers met burn-out problemen en nu ook de Times Square burgers, zich aangesproken voelen door mindfulness.
Kern van elke authentieke meditatiemethode is het radicaal stopzetten en kanaliseren van alle mogelijke gedachten die door je hoofd flitsen. Haaks op de ‘aude sapere' (durf denken) kreet van Immanuel Kant staat hier het ‘durf-stoppen-met-denken' centraal. Of juister nog: het durven stoppen met het je voortdurend laten overwoekeren door gedachten en dingen.
Sterke portie moed
Ik wil hier geen pleidooi houden tegen overdreven rationaliteit en voor meer redelijkheid. Of in termen van Rio+20: louter tegen een eenzijdige groei-economie en alleen voor een groene of blauwe economie. Wel valt het op dat in beide paradigma's de durf of de moed voorop staat. Zowel achter onze wetenschappelijke, technische en economische prestaties als achter de keuze van steeds meer mensen om te gaan mediteren, steekt een sterke portie moed.
Als kern van zijn strategie om de negatieve effecten van onze niet duurzame globalisering om te buigen, geeft de filosoof Peter Sloterdijk in zijn publicatie ‘Je moet je leven veranderen', het belang aan van de moed om zich te oefenen. Zowel een sportman, een student, een manager als een vakman kan maar slagen door regelmatig te oefenen.
Zou het niet zo zijn dat de hoofdreden waarom milieuconferenties als Rio+20 niet scoren, ook te maken heeft met het over het hoofd zien van de noodzaak om zich dagelijks te oefenen in redelijke duurzaamheid? Hoopgevend is het daarom dat meditatie niet alleen deze regelmatige exercitie veronderstelt maar ons daarenboven traint in het ontdekken van de weelde van het afstand doen van het teveel dat duurzaamheid ondermijnt.
Verantwoorde economie kan
Zowel een teveel aan gedachten als een teveel aan consumptie kan verhinderen dat we na Rio+20 op het spoor komen van de echt noodzakelijke alternatieven. Grassroots burgerinitiatieven zoals het bewust minder vliegen, of minder vlees eten, maar minstens evenzeer (blauwe) bedrijfsleiders die duurzaam én winstgevend produceren, bewijzen meer en meer dat een verantwoordelijke economie kan. En dit is dan toch weer de positieve noot die we lezen in de Rio+20 slotverklaring. Zeker in het licht van het ook bij ons meer en meer wantrouwen van de politiek, is het daarom misschien maar goed dat vele premiers of ministers van duurzaamheid niet massaal naar Rio+20 trokken. Duurzaamheid hangt inderdaad niet meer af van politici die meer dan ooit gevangen zitten in een eenzijdig technisch-economisch vacuüm.
Zoals in de Renaissance is het woord weer aan de mondige én mediterende al dan niet ‘Occupy Wall Street burger' op Times Square en elders. Die doet ons beseffen dat verantwoordelijkheid opnemen meer is dan vage of in het ijle klinkende antwoorden. Het Charter of Universal Reponsibilities dat de vijftigduizend Rio+20 deelnemers mee naar huis konden nemen, plaatst dan ook een terecht vraagteken bij onze perverse, mede door de technologie aangewakkerde, drang naar steeds meer consumptie. Niet alleen ons hoofd maar ook onze planeet geraakt overvol. In de aanloop van de komende Europese top weer alles op economische groei zetten, zonder expliciet rekening te houden met die planeet en de zwaksten van het zuiden, is niet de toekomst die wijze mensen willen.
______________________________________________________________________________________________________________________
"Mijn Bachconcert mag flink duurder"
OPINIE − 08/06/12, 07u45
"In de culturele sector wordt gebikkeld om de centen. Tijd voor het publiek om een handje toe te steken en meer te betalen" zegt Hendrik Opdebeeck, ethicus (Centrum voor Ethiek, UA) en auteur van het boek 'De Matthäus: kan passie troosten?' met bijdragen van onder meer Philippe Herreweghe, Sigiswald Kuijken en Etienne Vermeersch.
Als je graag een avondje naar een geweldig concert, een goed toneelstuk of een oproepend ballet gaat, dan ben je daar normaliter persoonlijk zo enthousiast voor, dat je misschien wat hypocriet bent als je daar niet zou willen voor betalen volgens je inkomen. Iets wat je vaak wel doet wanneer je thuiszorg nodig hebt of wanneer je per se dit of dat vakantiehuis in het buitenland wil. Daar wil je dan wel per se meer geld voor op tafel leggen. Wanneer ik persoonlijk ongelooflijk graag de Matthäus van Bach ga beluisteren, dan schrik ik er eerlijk gezegd van dat ik daar op sommige locaties 'maar' 32 euro voor de beste plaats moet voor neerleggen.
Oud-cultuurminister Anciaux heeft gelijk wanneer hij zegt dat het Angelsaksisch model, waar mecenaat betaalt en dus bepaalt, niet het enige alternatief kan zijn. Maar het doet wel een belletje rinkelen. Meer en meer hoor je in landen als de VS en Duitsland, naar aanleiding van de crisis, dat vermogenden verklaren dat ze in feite meer belasting zouden willen betalen.
Klusjesman
Is het dan zo ondenkbaar dat we bij de aankoop van onze cultuurtickets onze identiteitskaart, waarop ook ons maandelijks inkomen discreet aangegeven zou staan, even door het gleufje schuiven? Zo hoeft wie er terecht op uit is om zijn geliefkoosde cultuurproductie bij te wonen, zich er niet voor te schamen dat hij of zij over een mooi, dan wel een bescheiden inkomen beschikt. Ik zou het er althans niet voor laten om jaarlijks voor, zeg nu maar, 78 euro mijn Matthäus te kunnen beleven.
Tevens zou ik vaststellen dat mijn sympathieke klusjesman, die ik warm kreeg voor een authentieke Bachuitvoering, er toch ook weer zijn 12 euro voor over had. Van een omgekeerd Mattheuseffect gesproken. Ik nodigde de man voor het eerst uit toen Sigiswald Kuijken de 'viola de spalla', die men nu ook in Oxford au sérieux neemt, herintroduceerde. Laat onze degelijke onderzoekers in cultuurmanagement maar even creatief berekenen hoe vele kleintjes inderdaad een groot kunnen maken. Psychologisch zal ik door die meerprijs misschien iets minder frequent naar cultuurvoorstellingen gaan. Maar uit onze overconsumptie zich in deze tijd ook niet op dit vlak?
Eén ding staat vast. In de huidige omstandigheden kan onze minister van Cultuur haast niets goed meer doen. Oplossingen zijn zo goed als onbestaande. Moeten we het haar niet gunnen om ons opnieuw te verrassen? Nu, door rustig orde op zaken te stellen en ondertussen alle huidige subsidies gewoon voor een jaar verder door te trekken. Tijd brengt raad, maar dan wel best wijze raad. Wanneer de rook is verdwenen omheen de debattafel, waar dezer dagen allerlei cultuurbeleidvoorstellen op komen te liggen, dan zullen we weer volop kunnen genieten van onze cultuurvoorstellingen. Is dat laatste uiteindelijk niet de bedoeling achter dit luxeprobleem?
_____________________________________________________________________________________________________________________
1 juni 2012 OPINIE & ANALYSE p. 23
En nu evenveel culot op Cultuur?
Hendrik Opdebeeck
Joke Schauvliege legt dus de milieuadviezen naast zich neer voor het Algemeen Belang, schrijft HENDRIK OPDEBEECK. Zou ze dat ook doen met de cultuuradviezen?
Mooi dat het kan, dat ministers adviezen die hen voorgeschoteld worden, naast zich neerleggen. Dit is vanuit democratisch standpunt gezien eventueel het goede nieuws bij de beslissing rond Uplace van minister van Milieu Joke Schauvliege. Een minister vertegenwoordigt het algemeen belang en dat kan altijd het advies van welke commissie dan ook overstijgen. In een periode van economische crisis waarin men zonder blikken of blozen het milieu of de mens opnieuw op de tweede of derde plaats stelt ten voordele van investeringen en economische groei, is het daarenboven niet zo verwonderlijk dat de kosten-batenanalyse in Machelen dan toch in het voordeel van Uplace uitdraait. Zelfs in de voorbereidende gesprekken op Rio+20, de VN-conferentie duurzame ontwikkeling, stelt men dezer dagen vast hoe moeizaam opgebouwde waarden als duurzaamheid toch weer in het gedrang dreigen te geraken door de eeuwige haast sacrale mythe van de economische groei.
Als een minister vanuit een democratisch standpunt werkelijk van mening is dat een beslissing die bepaalde partiële (milieu-) adviezen tegenspreekt, meer het algemeen belang dient, dan durft men dat zelfs een moedige beslissing noemen. Onder dit algemeen belang zal de minister waarschijnlijk creatie van werkgelegenheid verstaan, en een stijging van verkoop en consumptie. Als je naar onze gezellige markten of terrasjes trekt, dan zul je daar Jan met de pet voornamelijk het algemeen belang van deze terechte zorgen horen uiten: mijn job en mijn inkomen.
Men zou zich wel de vraag kunnen stellen, los van het feit of het een goede zaak is dat een minister het aandurft adviezen links te laten liggen, of een minister altijd voldoende in staat is om werkelijk het algemeen belang aan te voelen. Als het zo is dat zelfs mijn job, mijn inkomen, zeg maar mijn leven of dat van mijn (klein-) kinderen op lange termijn fundamenteel in gevaar komen door het impact van het toch niet voldoende in rekening brengen van het milieu, dan is er geen sprake meer van het dienen van het ‘algemeen' belang maar louter nog van het opkomen voor eigenbelang.
In onze samenleving is cultuur heel vaak een cruciale invalshoek geweest om op een correcte manier het algemeen belang te helpen inschatten. Cultuur onder de vorm van kunst bijvoorbeeld is van oudsher een inspiratiebron om direct of indirect de algemene opinie van de bevolking te voeden of bij te schaven.
Het is daarom te hopen dat onze minister van Leefmilieu die naar we durven aan te nemen in eer en geweten de Uplace-knoop doorhakte, even moedig zal zijn om binnenkort bepaalde cultuuradviezen die haar voorgeschoteld worden, eveneens met een korreltje zout te nemen. Neem nu bijvoorbeeld de subsidies voor barokensembles als het Collegium Vocale, La Petite Bande of B'Rock. Noch Jan met de pet in de concertzaal, noch specialisten in het belang van authentieke muziekuitvoeringen zouden begrijpen dat dezelfde minister die ensembles niet in billijke evenredigheid zou blijven verder subsidiëren. Wat bepaalde commissies ook zouden beweren. Blijft de culturele inspiratie achter de muziekuitvoeringen van deze culturele ambassadeurs niet van levensbelang voor het blijven beseffen van wat we dienen te verstaan onder het algemeen belang?
____________________________________________________________________________________________________________
Soberheid is de nieuwe deugd
Hendrik Opdebeeck
OPINIE De Morgen − 19/05/12, 08u58
De crisis kan niet worden gecounterd met de welbekende economische recepten.
Hendrik Opdebeeck is verbonden aan de faculteiten TEW, PSW en Wijsbegeerte(Centrum voor Ethiek) van de Universiteit Antwerpen, waar hij onder meer filosofie van de economie doceert.
-
Duwtjes in de rug kunnen belangrijk zijn maar op macrovlak zijn we in deze crisistijd dringend toe aan een doorstart van het belang van de rechten van de mens
Treffend hoe de laatste tijd op verschillende fronten leuzen als vrijheid, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid de lucht in gingen. Het ACW wijst zoals de Indignados op de botsing tussen vrijheid en rechtvaardigheid waardoor een meer verantwoordelijke of duurzame groei zich opdringt. De Open Vld pleit op haar visiedag voor een rechtvaardige vrijheid dankzij verantwoordelijkheid. En een Europees Forum van Gemeenschapseconomie herontdekt op een congres in het Europees parlement haar personalistisch kernprincipe van verantwoordelijk delen als een brug tussen persoonlijke vrijheid en maatschappelijke rechtvaardigheid.
Het is duidelijk dat het hier globaal genomen blijkbaar om een soort heruitvinden van de Liberté, Egalité et Fraternité-trits gaat in deze periode tussen het feest van de Arbeid en dat van Rerum Novarum deze week. Maar betreft het dan louter een geglobaliseerde versie van deze sedert de Verlichting hertaalde stoïcijnse en christelijke waarden? Of zit achter de vorig week alom gehoorde leuzes 'vrijheid', 'rechtvaardigheid' en 'verantwoordelijkheid' toch een niet onbelangrijke sleutel bij het speuren naar oplossingen voor onze crisis?
Paul Krugman gaf in Brussel volgende kritiek op de Europese aanpak van onze economische malaise. 'Hou op met te denken dat jullie zich in het verleden te vrij waanden en dus te veel uitgaven, waardoor jullie nu zo fel moeten besparen. Zet liever alles in op groei en consumptie, niet in het minst voor die werklozen en armen.' Met andere woorden, zo zou ik Krugman willen repliceren, het Chinese model van groeien en consumeren importeren dus. Of je het nu wil of niet, het (Griekse) drama achter een dergelijk opnieuw hanteren van economische vrijheid, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid ligt in het feit dat we hierdoor zonder blikken of blozen onze sociaal en ecologisch sputterende gemengde markteconomie opnieuw op het spoor willen zetten.
Of hoe we met opnieuw meer van dezelfde (kwantitatieve BBP) groei van de economie inderdaad onder meer het milieu verder de grond gaan inboren. Wat precies de Indignados, maar nu precies ook het ACW, terecht aanklagen op de vooravond van de komende Rio+20. Of hoe we dus, zoals Alexander De Croo terecht aanstipt, moeten afstappen van een 19de-eeuwse opvatting van vrijheid en een positief begrip van vrijheid kunnen vinden. Die vorm van positieve vrijheid werd de voorbije week niet alleen in woorden maar ook in daden in de verf gezet op het Europees Forum van de Gemeenschapseconomie.
Ondernemers die helemaal niet vies zijn van winst kunnen in alle vrijheid vanuit een bezonnen gevoel voor rechtvaardigheid dagelijks hun verantwoordelijkheid opnemen. Systematisch investeren ze een deel van hun bonuswinst in sociale en duurzame projecten. Over de tot vervelens toe gehoorde tegenstelling tussen besparen en groeien heen, ontwaart men bij die ondernemers van de Gemeenschapseconomie opnieuw de stoïcijns-christelijke inspiratie van een soort bewust gekozen soberheid.
Natuurlijk heeft Krugman een punt dat besparen eerder op een niet geliefde drooglegging (austerity) neerkomt. Soberheid (frugality) verwijst echter eerder naar het latijnse woord 'frux' of vrucht. Wil men dus zowel economisch, sociaal als ecologisch opnieuw vruchtbare projecten uitwerken, dan blijkt frugality een kostbare sleutel te zijn. Misschien grijp je maar naar deze sleutel bij het oplossen van de crisis wanneer je tevens gefascineerd wordt door een gelijkaardig verlangen naar vrijheid bij de (het) andere: de collega, de werknemer, de arme, de natuur... .
Hiervoor ga je meer rechtvaardige structuren opzetten die concrete mensen op het microvlak verder oproepen om hun verantwoordelijkheid op te nemen. Nudges of duwtjes in de rug kunnen hiervoor belangrijk zijn maar op macrovlak zijn we in deze crisistijd dringend toe aan een doorstart van het belang van de Rechten van de Mens. Gelukkig dat daarom initiatieven als het Mayer Fonds en moedige politici een Charter of Universal Responsibilities op de agenda van de komende Rio+20 proberen te zetten. Zowel rechten als verantwoordelijkheden van de mens zijn nodig wil die mens zijn vrijheid ten volle realiseren.
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Het einde van het kapitalisme
Toegegeven, het is een provocerende titel. Zeker in een krant als deze. Maar niemand kan ontkennen dat het kapitalisme een geloofscrisis doormaakt. De kreten van Occupy Wall Street én ernstige academici moeten minstens doen beseffen dat het kapitalistisch systeem een menselijke uitvinding is met een houdbaarheidsdatum en een veranderend gezicht.
Als zelfs Noord-Korea leedvermaak met ons heeft, is er iets grondig mis. Het persbureau van het geïsoleerde land stuurde deze week een hoerabericht de wereld in onder de titel ‘Kapitalisme heeft geen toekomst’. Noord-Korea, dat gebukt gaat onder de dramatische gevolgen van een mislukt communistisch experiment, trok zich op aan de indignados die vorige zaterdag wereldwijd op straat kwamen in ‘het grootste protest in de geschiedenis van het kapitalisme’.
Occupy Wall Street is niet alleen op de radar van Noord-Korea gekomen, maar ook op die van talloze politieke leiders in het Westen, van Europees president Herman Van Rompuy tot zijn Amerikaanse collega Barack Obama, die nog maar eens de ‘excessen van Wall Street’ veroordeelde. Opmerkelijker is dat een überkapitalist als Eric Cantor, de Republikeinse nummer twee in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, plots toegeeft dat de groeiende inkomenskloof een probleem is. Die kloof tussen ‘99 procent’ van de bevolking en de rijkste ‘1 procent’ is de centrale slogan van de verontwaardigden die Occupy Wall Street vormen.
Al sinds het uitbarsten van de crisis in 2008 circuleren onheilstijdingen over het kapitalisme, maar nu pas lijkt het ongenoegen over de excessen van het systeem een breed draagvlak te krijgen. ‘Dat we drie jaar na de start van de crisis opnieuw door een zware financiële crisis worden bedreigd, maakt de mensen stilaan kwaad’, analyseert Antoon Vandevelde, hoogleraar economische filosofie aan de KULeuven. ‘Wat nu met Dexia gebeurt, is ongehoord. Terwijl veel specialisten al een tijdje de juiste diagnose hebben gesteld, zet men het casinospel gewoon verder. Dat is net de boodschap van Occupy Wall Street: we willen af van het casinokapitalisme.’
Dat laatste is helemaal iets anders dan het kapitalisme volledig naar de schroothoop te verwijzen en met een compleet nieuw systeem op de proppen te komen. Voor de harde kern van de indignados is zo’n economische revolutie ongetwijfeld het ultieme doel. Ze hebben alvast de steun van bevlogen denkers als Paul Jorion, een Belgische antropoloog en veelschrijver die elf jaar in de Amerikaanse financiële sector heeft gewerkt en nu in Frankrijk woont.
‘Deze crisis betekent de dood van het kapitalisme. Het gaat ten onder aan zijn excessen’, voorspelt Jorion. ‘Men heeft te lang getreuzeld met oplossingen. Nu is het te laat. Er zijn te veel kwetsbaarheden in het systeem geslopen.’ De centrale zwakte van het kapitalistisch systeem is volgens de gewezen hoogleraar een ongeneeslijke etterbuil. ‘We hebben een onhoudbare welvaartsverdeling waarbij alle rijkdom en productiewinsten naar een klein groepje investeerders en bestuurders vloeien die al het kapitaal bezitten’, legt Jorion uit. ‘Zij hebben er belang bij dat de rest consumeert, maar in plaats van een hoger loon te geven om die consumptie te betalen verstrekken ze kredieten tegen rente. Het gevolg zien we vandaag: gezinnen en overheden torsen een enorme schuldenberg.’
Jorions analyse gaat naar het hart van de slogan ‘99% versus 1%’. De uitkomst? ‘Een nieuw economisch systeem: dat kan kapitalisme onder een andere naam zijn, of een heel ander systeem.’ Het is duidelijk waarnaar zijn voorkeur uitgaat. Jorion behoort tot de antikapitalistische traditie, die het kapitalisme beschuldigt van ecologische verwoesting, uitbuiting en de bijbehorende groeiende inkomenskloof, en een bedenkelijke moraal van kortzichtig egoïsme.
Niet wenselijk
Een radicale breuk met het kapitalisme lijkt voorlopig echter weinig waarschijnlijk, en is volgens Vandevelde ook niet wenselijk. Hij waarschuwt ervoor het kind niet met het badwater weg te gooien. ‘De markteconomie heeft grote voordelen: het zou stupide zijn die af te schaffen. Wat wel nodig is, zijn regels om de excessen te vermijden. Dat gaat bijvoorbeeld om het splitsen van spaarbanken en zakenbanken.’
Vandevelde gelooft wel dat het kapitalisme ‘onvermijdelijk een ander gezicht zal krijgen, en misschien wel een heel onverwacht gezicht, zoals een oprechte focus op de lange termijn’. Markten zullen daarbij een onontbeerlijke rol blijven spelen om een uitgebreide maatschappij als de onze te besturen. Maar Vandevelde benadrukt dat dé markt niet bestaat. ‘Er zijn verschillende marktregimes. Het komt erop aan de markt zo te reguleren dat ze het gewenste resultaat oplevert voor de maatschappij.’ Een planeconomie verwijst Vandevelde resoluut naar de prullenmand, op economische en ethische gronden. Dat laatste omdat het onvermijdelijk in totalitarisme eindigt.
Ook Hendrik Opdebeeck, econoom en hoogleraar filosofie aan de Universiteit Antwerpen, denkt dat de vrije markt overeind blijft - ‘de mens wil vrij en creatief zijn’ - maar hij ziet serieuze uitdagingen voor het systeem: een ecologische crisis, de snelle opkomst van China, de alomtegenwoordige cultuur van hebzucht en eindeloze behoeften. ‘Het is uitgesloten dat we de economische groei van de voorbije decennia op wereldniveau kunnen aanhouden.’
Een maand geleden organiseerde Opdebeeck nog een tweedaagse conferentie over het belang van een meer verantwoordelijke economie. Een samenvattend Engelstalig artikel onder de titel ‘Is consumentenkapitalisme voorbijgestreefd?’ wordt nu volgens Opdebeeck gretig gelezen door sympathisanten van Occupy Wall Street. ‘De opkomst van die beweging maakt op zijn minst opnieuw duidelijk dat kapitalisme een keuze met consequenties is’, aldus Opdebeeck.
Een dramatisch gevolg van die keuze is de enorme druk op ons ecosysteem. ‘We zijn zover gegaan in het mismeesteren van ons huis dat het hier niet meer prettig wonen is’, zegt Opdebeeck. ‘Ik denk dan niet alleen aan het milieu, maar ook aan toenemende stress of het onveiligheidsgevoel. Er is echter hoop, omdat de natuur ons onvermijdelijk op onze grenzen zal wijzen.’
Dat zal zich vertalen in een aangepast economisch systeem. ‘Het kapitalisme verandert voortdurend. Gelukkig maar: het kapitalisme vandaag verschilt enorm van dat in het begin van de 19de eeuw, met kinderarbeid en arbeiders zonder rechten’, zegt Opdebeeck.
Geen zotte dingen
De overheid kan een belangrijke rol spelen. ‘Overheden hebben veel vrijheid in de keuze van het regelgevend regime. Al kunnen ze wel geen zotte dingen doen, zoals hoge begrotingstekorten opstapelen’, stelt Vandevelde.
Het probleem is dat de meeste indignados niet veel vertrouwen meer hebben in de politici. Het is immers met hun hulp dat het systeem zo ontspoord geraakt is. In het Dexia-debacle ziet Vandevelde ‘een versmelting van de politieke en de bedrijfselite die elke kritische zin gedoofd heeft’. Hij verwijst naar de talloze politici in de raden van bestuur van Dexia en de Gemeentelijke Holding, en hun ‘verblindende hebzucht’ door bij de kapitaalverhoging van Dexia in 2008 het voorgespiegelde dividend van 13 procent normaal te achten.
Opdebeeck heeft het over een ‘pervertering van de democratie’. ‘De technologie bepaalt wat mogelijk is om onze behoeften te bevredigen, en legt dat op aan de economie, die op haar beurt normen oplegt aan de politiek. Het is een omkering van de hiërarchie. Daarom hebben jongeren geen geloof meer in het politieke systeem en vragen ze om een radicale participatieve democratie.’ Dat doen ze door vandaag te protesteren buiten de gevestigde structuren zoals politieke partijen of vakbonden, merkt Jorion op.
‘Het besef dat we op de rand van een catastrofe staan en het kan kantelen in de ene of de andere richting, leidt vandaag tot een niet-klassieke kapitalismekritiek’, meent Vandevelde. ‘Mensen hebben een gevoel van urgentie dat niet meer ideologisch gebonden is. Zulke verontwaardiging - die losstaat van ideologie - is een van de voorwaarden voor massale protestacties.’
Lange weg
De vraag is natuurlijk waarheen al dat ongenoegen leidt. Wat zal het gezicht zijn van het nieuwe kapitalisme?
Opdebeeck verwijst naar de ‘lange weg’ die de indignados zelf inroepen. Een lange weg die volgens hem moet leiden naar meer ‘frugality’, een bewuste keuze om streng te ‘selecteren uit de behoeftes die op ons afkomen’ en dus met minder tevreden te zijn.
Ondernemers ziet hij nu al naar andere bronnen van inspiratie grijpen, zoals mindfulness. ‘Op economisch vlak moeten we terugkeren naar een focus op de reële economie met een volledige tewerkstelling en met goede banen waarin werknemers zich kunnen ontplooien en een zinvolle bijdrage leveren’, zegt Opdebeeck.
Niet alles moet op de schop, benadrukt Jorion. ‘Het principe van de liberale staat moet blijven. Ik wil geen systeem dat honderd procent efficiënt is maar geen ruimte laat voor individuele vrijheid. Dat is een autoritair systeem, zoals vandaag in China.’
Vandevelde hamert op de noodzaak van supranationale regelgeving om een nieuwe vorm van uitbuiting tegen te gaan. ‘Vandaag loopt de nieuwe breuklijn tussen de bezitters van mobiele en immobiele productiefactoren. Kapitaal dat over grenzen kan bewegen en werknemers die internationaal mobiel willen zijn, dreigen te ontsnappen aan belastingen. Alle belastingdruk komt dan terecht op immobiele factoren zoals vastgoed en mensen die niet willen verhuizen.’
Ieder heeft zijn eigen voorstellen en verzuchtingen, zoals ook de kakofonie van slogans in heel de wereld duidelijk maakt. Als beleidvoerders willen vermijden dat het absurde persbericht van Noord-Korea waarheid wordt, kunnen ze maar beter eens luisteren naar al dat ongenoegen.
______________________________________________________________________________________________________________________
Trio 29/11/2011
Naar een betere, stillere samenleving. Naar aanleidingvan CultUur van de Stilte morgen, een samenwerking van de vzw's Locus voor lokaal cultuurmanagement en Waerbeke, sociaal-culturele beweging rond stilte & leefkwaliteit. Met stiltecoördinator Dirk Sturtewagen en filosoof-econoom Hendrik Opdebeeck
Presentatie:
Werner Trio
Muziekkeuze: Joris Preckler en Werner Trio
Te beluisteren via:
http://www.klara.be/radio/10_programmas.php?datum=111029&xml_program=KL43111029FTRI.xml
______________________________________________________________________________________________________________________
|
Radio 1 12/9/2011
Responsibility in Economics and Business
The Legacy of E.F.Schumacher (1911-1977)
|
|
HVW – HVR
Radio 1
Uitz.: 12.09.2011
Opn.: 08.09.2011
Real.: Frank Stappaerts/Karel Van Dinter
Beginwijs
--
Goedenavond en welkom in HVW. Straks heeft KVD het met Luckas Vander Taelen over extremisme en de HVV-debatavond daarover in het Antwerpse VOC. Maar starten doen we met Hendrik Opdebeeck, voorzitter van SPES én hoogleraar filosofie en economie aan de Universiteit Antwerpen. Hendrik Opdebeeck is ook de initiatiefnemer, later deze maand, van een publieksgebeuren én een conferentie rond de figuur en de ideeën van Schumacher, bij ons vooral bekend van zijn boek "Hou het klein/Small is beautiful" uit 1973. Schumacher werd dit jaar 100 jaar geleden geboren en stierf in 1977. Maar wat voor een man was hij en wat waren zijn belangrijkste ideeën?
Hendrik Opdebeeck: "Schumacher was een intrigerende figuur omdat hij zowel in de theorie als in de praktijk gescoord heeft, omdat hij dus wel zaken gedaan heeft die blijven nazinderen en die blijkbaar ook heel actueel zijn. Ik had na mijn doctoraat in 1985 nooit gedacht dat ik zoveel jaren later opnieuw gevraagd zou worden om iets te organiseren rond Schumacher. Maar nu stel ik wel vast dat inderdaad meer en meer mensen en instanties zoeken naar aspecten die Schumacher in die tijd behandelde. "Small is beautiful", daarmee wordt hij geïdentificeerd, maar hij is in de eerste plaats altijd actief geweest bij zeer grootschalige initiatieven, zoals het herdenken van ons internationale financiële systeem. Hij was een medewerker van Keynes, rond het Engelse plan om de financies op orde te stellen. Men stelt nu vast dat men beter geluisterd had naar Keynes, en Schumacher eigenlijk ook, om te voorkomen dat we in het debacle van vandaag zitten. Maar evengoed gaat hij in grote organisaties, zoals de National Coal Board, dus de steenkoolindustrie in Engeland in die jaren, kort na de oorlog, initiatief nemen om de mens voorop te plaatsen in grootschalige context, via organisatie, participatie, motivatie, verantwoordelijkheid van de mensen die er werken. Dat is ook een heel belangrijk aspect van de man die dus eigenlijk academisch begonnen is, maar die de praktijk van de businesswereld ontdekt heeft en daar ook naam gemaakt heeft. Een andere grootschalige context waar hij scoorde, is het feit van het ontwerpen van een idee rond technologie, intermediaire technologie, een technologie gericht op de mens, op maat van de mens. Voorkomen dat men louter hightech gaat doorvoeren en terzelfder tijd voorkomen dat men terugvalt in ambachtelijke technieken. Dus daar een tussenweg vinden. Dat is het moeilijke, om dus te vermijden dat men zomaar meedoet met een bepaalde technologische evolutie waardoor de mens uiteindelijk niet meer centraal komt in het productieproces. En dan is hij uiteindelijk ook verdergegaan en heeft hij ook nagedacht over het hele landbouwsysteem, dus de voedingsproblematiek, en is hij stichter geweest van de Soil Association, waar men nadacht over het evenwicht tussen echt volwaardige biologische voeding en anderzijds de noodzaak van voldoende voeding voor de hele planeet. Dus ook niet daar een soort elitaire cultuur gaan ontwerpen. Dat is zowat de eerste insteek van de man. Hoewel hij geassocieerd wordt met "Small is beautiful", gaat hij eigenlijk de grootschaligheid bekijken waarin we verzeild geraakt zijn, de globalisering, en gaat hij nadenken hoe we dat op economisch, technologisch en ecologisch niveau kunnen gaan herdenken."
- Wie zegt Schumacher, zegt uiteraard ook spiritualiteit en misschien in het verlengde daarvan ook boeddhisme. In welke mate was hij geïnspireerd door bijvoorbeeld het boeddhisme?
"Van thuis uit komt Schumacher uit een agnostisch milieu komt en interesseerde hij zich nooit voor zaken rond religie of spiritualiteit. Het is de problematiek van de wereldpolitiek, de wereldgeschiedenis, wat in Duitsland gebeurde, wat hij ook op persoonlijk vlak meemaakte met mensen, die hem meer en meer deed nadenken over de zin van het bestaan. Hij voelde ook meer en meer aan dat, als je het economische systeem wilt herdenken, je dat niet louter in theorieën, met technieken, kunt doen, maar dat je toch wel een bredere cultuur nodig hebt, een samenleving waar men uiteindelijk opnieuw de aandacht richt op de mens. Dus een economie waar de mens weer centraal staat. Die omkering is gebeurd, al dan niet toevallig, in Birma, waar hij met het boeddhisme in contact kwam. Dat was een enorm keerpunt. Hij is dan ook heel sterk Gandhi gaan lezen en kreeg dan die oproep, vanuit Gandhi, zal ik maar zeggen, om te gaan kijken of er in zijn eigen cultuur geen bepaalde roots aanwezig waren die hem konden inspireren om de mens opnieuw centraal te stellen in de financiële economie, in de technologie, in de landbouw enzovoort. Dan is hij in contact gekomen met allerlei filosofische traktaten. Hij leest Nietzsche en Marx, maar krijgt ook aandacht voor wat typisch was en is in onze cultuur, de christelijke achtergrond. Hij gaat dan auteurs lezen als een Gilson bijvoorbeeld of een Maritain, en hij gaat op die manier, zou ik bijna kunnen zeggen, de zaken die hij centraal acht binnen het boeddhisme, een stuk herkennen in bepaalde aspecten van het christendom, in zijn context dan. Ik denk dat we hier vooral moeten wijzen op bijvoorbeeld de deugd van de matigheid. De matigheid, dat is dus iets anders dan besparingen, als we het zo economisch mogen uitdrukken. Dat is eigenlijk de uitnodiging om als het ware vanuit een innerlijke drive te gaan inzien dat genoeg genoeg is. Dat het komen tot een vorm van soberheid geen somberheid moet betekenen. Het is die evolutie die hij gaan ontwikkelen is en waardoor ook zijn aandacht voor verantwoordelijkheid in de economie centraal kwam te staan. Je kunt dat koppelen aan de essentie van de boeddhistische meditatie, die je uiteraard ook in de christelijke mystiek terugvindt. Het stilvallen, de gedachten wegbannen, en het komen tot de essentie van je wezensbestaan en daardoor aanvoelen dat je gaat kampen met allerlei ideeën die je binnenvallen en die je een halt wilt toeroepen. Het is deze mentale kracht, zal ik maar zeggen, die voor hem dan ook de basis is om een economie van het genoeg te gaan ontdekken in plaats van een economie van het ongenoegen, die we nu aan het meemaken zijn. Dus die matigheid was voor hem een gescHendrik. Vandaar het Engelse woord "frugality", ook zo'n manier om soberheid uit te drukken, geen somberheid, want er zit het Latijnse woord "frux" in, vrucht, vrucht van een bezonnenheid, van een wijsheid, "wisdom". In die zin is hij eigenlijk een ideale figuur om in een pluralistische context, die we vandaag toch echt meemaken, vruchtbaar na te denken over de concrete economische realiteit, om een link te vinden met wat elke mens uiteindelijk ten diepste aangaat, namelijk: wat is de zin van mijn persoonlijke bestaan? Je zou bijna kunnen zeggen dat wij als consument hoognodig een context willen waarbij we aanvoelen dat het steeds opdrijven van onze behoeften het omgekeerde is van wat wij eigenlijk ten diepste willen, namelijk de essentiële behoeften herontdekken en die een stukje waarmaken. Dat is helemaal boeddhistisch, maar ook breder interreligieus, zou je bijna kunnen zeggen, of humanistisch, want uiteindelijk is dat toch de kern van Schumacher. Het is een humanist voor deze tijd die de dialoog aangaat met diverse vormen van humanisme, waardoor het ontdekken van andere vormen van humanisme een rijkdom is en geen bedreiging of keurslijf."
- 22 en 23 september staat Schumacher in Antwerpen in de belangstelling. Wat staat er zoal op het programma?
"Vanuit het Centrum voor Ethiek van de Universiteit Antwerpen met het SPES-forum, Eurospes, organiseren wij een internationaal colloquium van twee dagen waar verantwoordelijkheid en economie en business vooropstaan, eigenlijk geïnspireerd door het gedachtegoed van Schumacher: wat leert Schumacher ons nog vandaag? Dat wordt dan breed opengetrokken. Allerlei verantwoordelijken van organisaties die Schumacher gesticht heeft, zullen hier aanwezig zijn en zullen vertolken hoe Schumacher vandaag nog zeer actueel is. Dat met de bedoeling om op 23 september te komen tot een aanzet van een medewerking aan een charter voor human responsibilities. We hebben het Verdrag van de Rechten van de Mens, maar op wereldniveau is een project aan de gang waar men probeert een tekst voor te stellen die de verantwoordelijkheden van de mens centraal stelt. Wij hebben als Eurospes de vraag gekregen om verantwoordelijk te zijn voor dat aspect van die tekst. In die zin hopen we op 23 september met een eerste aanzet daartoe te komen vanuit die reflectie met mensen vanuit de academische wereld en ook vanuit de businesswereld. Een stuk, namelijk op 22 september in de namiddag, staat open voor een breed publiek, tegen een democratische prijs dan ook, wat niet onbelangrijk is, waar men de kans heeft om de figuur van Schumacher beter te leren kennen. De dochter van Schumacher, die zijn biografie schreef, zal aanwezig zijn. Er zullen ook films vertoond worden en er is ook een panel waar onder meer iemand als een Petrella aanwezig zal zijn, die eigenlijk ook nog wel in die traditie, in die stijl, van Schumacher functioneert, maar evengoed de eindverantwoordelijke van een Amerikaanse organisatie, die dus als het ware dat gedachtegoed van Schumacher in de States nog verder concreet maakt."
______________________________________________________________________________________________________________________
Klara: God of de mammon?
|
Voor hun eindejaarsuitzending slaan de Klara-woordenaars van het weekend, Jean-Pierre Rondas en Werner Trio, de handen ineen en vormen ze als het ware het Duo Trio-Rondas. Voor een levend publiek in het jazzcafé De Hopper te Antwerpen tasten ze de markt van God en Mammon af.
Uitgangspunt van God of de mammon? is de ‘meltdown’ van het kapitalistische systeem, bij ons bekend als de crisis der banken. Jean-Pierre Rondas en Werner Trio stellen zich en hun gasten de drie ‘Cardijnale’ vragen: Wat is er eigenlijk gebeurd? Hoe kan het gebeurde beoordeeld worden? Wat te doen? Vooral in het antwoord op deze derde vraag doen zich plots weer lang in de vergeethoek gedreven ethische, of marxistische, of religieuze stemmen horen. Het duo is er nogal zeker van dat het panel over deze invalshoeken van mening zal verschillen.
Met hen aan tafel zitten: Francine Mestrum (VUB en Indymedia, andersglobaliste); Koen Algoed (HUB, VIVES - Vlaams Instituut voor Economie & Samenleving); Paul De Grauwe (economie KULeuven); Jonathan Holslag (VUB, Brussels Institute of Contemporary China Studies); Geert Noels (hoofdeconoom van vermogensbeheerder Petercam en auteur van ‘Econoshock’); Hendrik Opdebeeck (Fac. TEW/Wijsbegeerte-Centrum voor Ethiek, Universiteit Antwerpen).
Bij het thema van God of de mammon lieten Rondas en Trio zich niet alleen leiden door Mattheus 6:24, maar al evenzeer door de overweging dat de Mammon zich als een God heeft gedragen en dat vandaag vooral zijn overmoed wordt bestraft – een vaststelling waarover zowel bankiers als andere gedupeerden het eens zijn.
Het kapitalisme heeft zich sinds Reagan en Thatcher niet alleen als een wereldreligie gedragen, het had er ook alle kenmerken van. Het beschikte over een neoliberale Openbaring, over een aantal Heilige Boeken (geschreven door economen), een aantal dogma’s (zoals deregulering), een tiental Geboden en Verboden, een catechismus met een oplossing voor alle vragen, seminaries waarin de toekomstige priesters werden opgeleid, en een kerk waarvan de hogepriesters met duizendvoudig manna wegliepen nadat ze hun creatieve destructie hadden gepleegd. De Mammon gedroeg zich werkelijk als een God, als een giftig Gouden Kalf waarvan we afgelopen jaar hebben geleerd dat het ook maar op lemen voeten stond.
Heeft de ethiek werkelijk niets te zeggen over of tot het financieel-economistische bedrijf? Met die vraag gaat het Duo Trio-Rondas aan de slag.
God of de mammon? zaterdag 20 december 2010, van 11 tot 13 uur, in De Hopper (Antwerpen) en op Klara.
__________________________________________________________________________________________________________________
Journal of Management Development
ISSN: 0262-1711
Online from: 1982
Subject Area:
Human Resource Management
Content:
Latest Issue
|  Latest Issue RSS | Previous Issues
Compassion: Chinese and western perspectives on practical wisdom in management
Document Information:
| Title: |
Compassion: Chinese and western perspectives on practical wisdom in management |
| Author(s): |
Hendrik Opdebeeck
, (Centre for Ethics, University of Antwerp, Antwerp, Belgium), André Habisch, (Ingolstadt Business School, Catholic University of Eichstätt-Ingolstadt, Ingolstadt, Germany) |
| Citation: |
Hendrik Opdebeeck, André Habisch, (2011) "Compassion: Chinese and western perspectives on practical wisdom in management", Journal of Management Development, Vol. 30 Iss: 7/8, pp.778 - 788 |
| Keywords: |
China
, Chinese traditions, Christianity, Compassionate management, Trust, Western philosophy, Wisdom |
| Article type: |
Conceptual paper |
|
DOI: |
10.1108/02621711111150272
(Permanent URL)
|
| Publisher: |
Emerald Group Publishing Limited |
| Acknowledgements: |
The authors want to thank explicitly Professor Dr Gilbert Lenssen for his constructive suggestions during the publication process of this article. |
| Abstract: |
Purpose – The notion of compassion is a cornerstone in Chinese as well as western orientations for business practice. Spiritual and religious traditions, philosophical approaches and historical and present business practices outline this notion in a comparative perspective. This paper seeks to address this issue.
Design/methodology/approach – Interdisciplinary paper, summarizing social science, philosophical and business literature.
Findings – With its focus on compassion, business ethics in the Chinese tradition highlights a notion, which variously resonates within western traditions. Based on this, multiple lines or thought consequences for management development are derived.
Practical implications – In terms of management development the call for compassionate management can be held as a common denominator of different traditions. Therefore, it will be important to include this aspect in our management development, cultural management as well as international strategy courses.
Originality/value – In a broad interreligious and intercultural overview some basic characteristics of compassionate management can be identified.
|
|
|
|